Let op manipulatie en context

Grafiek

Woorden

Woorden verdraaien en uitspraken uit de context halen, is een vaak voorkomend fenomeen. Hierdoor verandert de oorspronkelijke betekenis van de uitspraak. Auteurs spelen bewust in op de emoties (zie ook ‘clickbait’). De woordkeuze van de auteur beïnvloedt welk nieuws we geneigd zijn te lezen.

Getallen

Cijfers zien er vaak betrouwbaar uit en kunnen een ‘wetenschappelijke’ indruk geven. Toch kan ook cijfermateriaal heel gemakkelijk gemanipuleerd worden. Op het voorbeeld hiernaast, zie je een grafiek die de werkloosheidsdaling moet voorstellen. Omdat de verticale as niet bij nul begint, lijkt de daling veel groter dan deze in werkelijkheid is. Een klassieke truc!

Beelden

Ik zie, ik zie

 

 

 

Ook beelden zijn niet altijd wat ze lijken. In digitale tijden worden beelden gemakkelijk gemanipuleerd met behulp van programma’s zoals Photoshop. Het kan nóg makkelijker: oude foto’s worden uit hun originele context gehaald en bij een nieuwe tekst geplaatst. Zo lijken de federale ministers hier te genieten van een lunch, terwijl het land in lockdown is. Deze foto werd echter genomen aan het begin van de coronacrisis, toen cafés en restaurants nog open waren en we nog niet aan social distancing deden. (Bron: Knack)

 

 

Check de bron

  • Auteur

Ga steeds na of de naam van de auteur genoemd wordt. Zo ja, gaat het dan om een bestaande journalist? Dit kan je gemakkelijk even googelen. Staat de auteur gekend voor kwaliteitsvolle artikels? Schreef hij het stuk zelf of werd het overgenomen van een andere website?

  • Schrijfstijl

Bevat het artikel opvallend veel hoofdletters en leestekens? Is de lay-out onverzorgd en werken bepaalde links niet? Staat de tekst vol schrijffouten? Ontbreekt de bronvermelding bij foto’s? Dan is het artikel waarschijnlijk niet betrouwbaar. Bij nepnieuws is de kwaliteit van de tekst vaak minder belangrijk.

  • Datum

Is het artikel recent geschreven, of gaat het om een ouder artikel? Een verouderd artikel kan anders geïnterpreteerd worden in een nieuwe context dan origineel de bedoeling was.

  • Dubbelcheck

Ga na of een bericht ook op andere, betrouwbare websites opduikt. Een sensationeel bericht dat maar op één website wordt gedeeld of enkel voorkomt op onbetrouwbare websites, is vaak niet echt.

Word expert

- Test bovenstaande tips. Laat jij je (niet) vangen?

- Doe de quiz (uitgewerkt door Bibliotheken Noordrand en Linc vzw)

- Linc vzw

- Dossier 'nee tegen nonsens' Europahuis Ryckevelde

- Mediawijs

- Panoreportage 'Fake news'

- Factcheck Vlaanderen

- Dossier 'Check' VRT NWS

- Nieuws in de klas

- Nieuws in de klas Nederland

- EDUbox Nepnieuws

- Mind over media

- Stampmedia